Όταν οι γονείς κάνουν sharenting στο διαδίκτυο

Τον Σεπτέμβριο του 2016 μια 18χρονη από την Αυστρία έγινε παγκόσμια είδηση, εγείροντας παράλληλα τις πιο ζωηρές συζητήσεις γύρω από ένα καυτό και εξαιρετικά επίκαιρο θέμα: το sharenting. Ο όρος αποτελείται από τις λέξεις share (μοιράζω) και parenting (είμαι γονέας) και σηματοδοτεί την αγαπημένη συνήθεια των γονέων να ανεβάζουν φωτογραφίες του παιδιού τους στα κοινωνικά δίκτυα. Μια συνήθεια που έχει αποδειχθεί επικίνδυνη και επιβλαβής, αφού ακόμη και οι πιο χαριτωμένες φωτογραφίες μπορεί να αποδειχθούν «παγίδα» για τη ζωή και την ψυχική υγεία του παιδιού.

Η νεαρή από την Αυστρία έσυρε τους γονείς της στα δικαστήρια με την κατηγορία ότι δημοσίευσαν φωτογραφίες από την βρεφική της ηλικία, την ώρα της αλλαγής πάνας, ενώ από το 2009 της δυσκόλεψαν τη ζωή, ανεβάζοντας πάνω από 500 φωτογραφίες, «ντροπιάζοντάς την» στους 700 φίλους τους στο Facebook. Την ίδια στιγμή που η κοπέλα κέρδιζε τη δίκη, σε μια άλλη ευρωπαϊκή χώρα, τη Γαλλία, έμπαινε σε εφαρμογή αυστηρό μέτρο που ορίζει ότι όποιος δημοσιεύσει φωτογραφία άλλου χωρίς την συγκατάθεσή του, ακόμη κι αν είναι γονέας, θα πληρώνει πρόστιμο έως και 45.000 ευρώ.

Ο ασκός του Αιόλου είχε ανοίξει και εκστρατείες κατά του sharenting είχαν ήδη ξεκινήσει σε Ευρώπη, Αμερική και Αυστραλία, με στόχο να αντιληφθούν οι γονείς πως το ψηφιακό αποτύπωμα που δημιουργούν στο παιδί τους είναι αντιστρόφως ανάλογο με την ηλικία του και μπορεί να το βλάψει πολύπλευρα.

Η έκταση του προβλήματος και η διεθνής κινητοποίηση

Το θέμα είχε αρχίσει ήδη να συζητείται από τους υπεύθυνους φορείς από το 2013, όταν διαπιστώθηκε ότι το sharenting είχε υπερβεί τα όρια ασφαλείας, έχει προσβάλει τα όρια της προσωπικότητας και έχει φτάσει στα όρια της υπερέκθεσης. Το πρώτο μεγάλο καμπανάκι χτύπησε, ωστόσο, το 2015, όταν ο τότε Επίτροπος Διαδικτυακής Ασφάλειας των Παιδιών στην Αυστραλία, Alastair MacGibbon, έκανε γνωστό πως ειδική ομάδα ερευνητών, εξετάζοντας καταγγελίες για παιδική πορνογραφία, διαπίστωσε ότι το μισό υλικό σε ιστοσελίδες παιδόφιλων -που αντιστοιχεί σε εκατομμύρια φωτογραφίες- ήταν κλεμμένο από φωτογραφίες παιδιών που ανυποψίαστα αναρτώνται στο διαδίκτυο. Οι φωτογραφίες ήταν χωρισμένες σε κατηγορίες τύπου «παιδιά στην παραλία» ή «παιδιά αθλητές» και μεγάλο ποσοστό τους είχε δημοσιευτεί από γονείς.

Ένα χρόνο αργότερα, έρευνα της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης Nominet UK στη Βρετανία διαπίστωνε πως κάθε χρόνο οι γονείς πόσταραν στα κοινωνικά δίκτυα κατά μέσο όρο 299 φωτογραφίες των παιδιών τους, ενώ στις ΗΠΑ και την Ευρώπη φούντωναν οι προειδοποιήσεις από τους αρμόδιους φορείς. Πέρυσι, στο χορό μπήκε δυναμικά και η Γερμανία, με πρωτοστάτη το Ίδρυμα για το Παιδί και χαρακτηριστικό hashtag «Πρώτα σκεφτείτε και μετά δημοσιεύστε» (#ErstDenkenDannPosten), ενώ η φετινή Ημέρα Ασφαλούς Διαδικτύου ήταν σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη αφιερωμένη στο sharenting. Αρωγός ο επίσημος φορέας για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, το Better Internet for Kids (BIT), το οποίο λειτουργεί για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τονίζει ότι ο μέσος γονέας ποστάρει τουλάχιστον 1.500 φωτογραφίες των παιδιών του πριν από τα πέμπτα τους γενέθλια!

Παράλληλα, ο οργανισμός Child Rescue Coalition, με έδρα τις ΗΠΑ και δράση σε 79 χώρες, τονίζοντας ότι το 90% των παιδιών έως δύο ετών έχει παρουσία στα κοινωνικά δίκτυα, τρέχει τη δική του παγκόσμια δυναμική εκστρατεία. Χαρακτηριστικότερη δράση η ανάρτηση εκατοντάδων φωτογραφιών με παιδιά που κρύβονται πίσω από πλακάτ, όπου αναγράφεται το σύνθημα «Privacy Please» (παρακαλώ, ιδιωτικότητα). Αλλά και η Nominet UK επέστρεψε πρόσφατα με νέα συγκλονιστική έρευνα, που καταγράφει ότι πάνω από 2,7 εκατομμύρια γονείς στη Βρετανία μοιράζονται οικογενειακές φωτογραφίες στο διαδίκτυο με εντελώς άγνωστους χρήστες.

Οι συνέπειες για τα παιδιά

Σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου, που λειτουργεί υπό την αιγίδα του Ινστιτούτου Πληροφορικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, μια δημοσιευμένη φωτογραφία εκθέτει οπτικά το παιδί στις ορέξεις των παιδόφιλων, αποτελεί πηγή άντλησης προσωπικών πληροφοριών για κάθε κακόβουλο χρήστη και ευνοεί τις συνθήκες ώστε το παιδί να γίνει θύμα ψηφιακού εκφοβισμού. Φτιάχνοντας ένα «ψηφιακό αρχείο» με φωτογραφίες του παιδιού σε διάφορες ηλικίες, προσφέρουμε πληροφορίες που ο καθένας μπορεί να διαχειριστεί όπως θελήσει, ενώ δεν δίνουμε το σωστό μήνυμα στο παιδί μας για την προστασία των προσωπικών του δεδομένων και της ιδιωτικότητάς του.

Τι λένε οι γονείς για το sharenting: Ναι μεν, αλλά...

Σύμφωνα με την έρευνα «Share with Care» (Μοιράσου με Ασφάλεια) της Nominet UK:

·         Το 61% των γονιών με παιδιά έως 13 ετών δηλώνει ότι περισσότεροι από τους μισούς φίλους τους στο Facebook, οι οποίοι βλέπουν μεταξύ άλλων και τις φωτογραφίες του παιδιού τους, δεν είναι πραγματικοί τους φίλοι.

·         Το 13% δεν ξέρει πώς να χειριστεί τις ρυθμίσεις ασφαλείας, ενώ δύο στους δέκα δεν τις έχουν ελέγξει για πάνω από ένα χρόνο.

·         Οι γονείς μικρότερων παιδιών (έως 13 ετών) δημοσιεύουν κατά μέσο όρο κάθε χρόνο στα κοινωνικά δίκτυα 71 φωτογραφίες και 29 βίντεο. Τα στοιχεία του 2018 εμφανίζονται “καλύτερα” από εκείνα του 2016, όπου ο μέσος όρος δημοσιευμένων φωτογραφιών ετησίως ήταν 299.

·         Το 47% των γονέων δηλώνει ότι φοβάται μήπως κάποιος κλέψει τις φωτογραφίες που ανεβάζει.

·         Το 42% δηλώνει προβληματισμένο, επειδή τις φωτογραφίες αυτές τις βλέπουν και άνθρωποι που δεν γνωρίζει.

·         Το 24% λέει πως το ίδιο το παιδί του μπορεί να δυσαρεστηθεί από τον όγκο των φωτογραφιών του που ανεβάζουν.

·         Το 12% σκέφτεται πως ο τεράστιος αριθμός των φωτογραφιών θα μπορούσε να υπονομεύσει το μέλλον του παιδιού, όταν αργότερα θα πάει στο πανεπιστήμιο ή θα πιάσει δουλειά.

·         Οι μισοί γονείς δεν ρωτούν ποτέ το παιδί (ή δεν νιώθουν την ανάγκη να το ρωτήσουν) αν επιτρέπει να δημοσιευτεί η φωτογραφία του.

·         Το 61% δηλώνει ότι δημοσιεύει φωτογραφίες και άλλων παιδιών, με το 25% να παραδέχεται ότι δεν έχει ζητήσει ποτέ την άδεια να το κάνει. Ωστόσο, σχεδόν 5 στους 10 δηλώνουν ότι περιμένουν πως οι άλλοι γονείς θα πάρουν την άδειά τους, προκειμένου να δημοσιεύσουν φωτογραφία στην οποία απεικονίζεται το δικό τους παιδί.

Το περιεχόμενο των φωτογραφιών

Το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν σε έρευνα του καταγράφει:

·         Το 56% των γονέων προχωρά σε δημοσιεύσεις που μπορεί να ντροπιάζουν το παιδί.

·         Το 51% παρέχει πληροφορίες που μπορούν να αποκαλύψουν την ταυτότητα του παιδιού και την τοποθεσία όπου βρίσκεται.

·         Το 27% ανεβάζει φωτογραφίες οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ακατάλληλες.

Πολύτιμες αρχές για την ασφάλεια των παιδιών

·         Πάρτε την έγκριση των γονέων κάθε φορά που θέλετε να ποστάρετε φωτογραφία των παιδιών τους.

·         Ενημερώστε φίλους και γνωστούς ότι δεν θέλετε να δημοσιεύουν φωτογραφίες με τα παιδιά σας.

·         Πριν ποστάρετε μια φωτογραφία, όσο χαριτωμένη κι αν σας φαίνεται, πάρτε μια ανάσα και σκεφτείτε: Θα ήθελα κάποιος άλλος να δημοσιεύσει μια δική μου παρόμοια φωτογραφία; Θέλω αυτή η εικόνα να υποκλαπεί από το σκοτεινό διαδίκτυο; Πραγματικά, θέλω αυτή η φωτογραφία να αποτελεί μέρος της ψηφιακής ζωής του παιδιού μου;

Τεχνικές χρήσιμες πληροφορίες

Όπως συμβουλεύει η αυστραλιανή Υπηρεσία του Επιτρόπου Ηλεκτρονικής Ασφάλειας (Office of eSafety Commissioner), αλλά και ο οργανισμός Child Rescue Coalition:

·         Να αποφεύγετε την ανάρτηση φωτογραφιών και βίντεο που περιέχουν προσωπικές πληροφορίες για τα μέλη της οικογένειας, όπως τα ονόματα, στοιχεία που αποκαλύπτουν τοποθεσίες, το όνομα του σχολείου στα ρούχα των παιδιών κλπ.

·         Μην προσθέτετε στη φωτογραφία σχόλια που παρέχουν τέτοιες πληροφορίες.

·         Aν αποφασίσετε να ανεβάσετε κάποια οικογενειακή φωτογραφία ή βίντεο, φροντίστε να έχετε ελέγξει τις ρυθμίσεις ασφαλείας του προφίλ σας στα κοινωνικά δίκτυα, ώστε να εκμεταλλευτείτε όλες τις δυνατότητες και να τις χρησιμοποιήσετε για την ασφάλειά σας.

·         Έχετε υπόψιν ότι αν κάποιος από τους φίλους σας στο διαδίκτυο κάνει «like» σε μία φωτογραφία, είναι πιθανόν να γίνει ορατή στη δική του πλατφόρμα φίλων.

·         Μην ξεχνάτε την παράμετρο των metadata (μεταδεδομένα). Πρόκειται για δεδομένα που παρέχουν πληροφορίες και πολλές φορές δεν είναι ορατά στους χρήστες, αλλά είναι ορατά από τις μηχανές αναζήτησης. Σε μία ψηφιακή φωτογραφία, για παράδειγμα, τα μεταδεδομένα περιέχουν πληροφορίες για την ώρα, την ημερομηνία και την τοποθεσία, ακόμη και με στίγμα στον χάρτη.

·         Επιλέξτε να ενημερώνεστε κάθε φορά που σας κάνουν tag σε μια φωτογραφία, έτσι ώστε αν είναι και τα παιδιά σας μαζί να μπορείτε να την απορρίψετε πριν δημοσιευτεί.

·         Αν επιλέξετε να διαγράψετε σχετικές φωτογραφίες, θα εξαφανιστούν από τη σελίδα σας, αλλά θα παραμείνουν στα αρχεία του μέσου κοινωνικής δικτύωσης.

·         Φωτογραφίες που έχουν δημοσιεύσει άλλοι χρήστες και σας έχουν κάνει tag δεν μπορούν να διαγραφούν από εσάς. Απλώς θα κρυφτούν από το χρονολόγιό σας. Ζητήστε από εκείνον που έκανε τη δημοσίευση να τις σβήσει.

·         Μην χρησιμοποιείται hashtag που θα διευκολύνουν οποιονδήποτε άγνωστο χρήστη να φτάσει στη φωτογραφία. Για παράδειγμα #bathtime, #nakedkids, #childunderwear, #nakedchild κ.ο.κ.

Πηγές:

https://mottpoll.org/search?search_keyword=sharenting

https://saferinternet4kids.gr/nea/%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%B4%CF%85%CE%BD%CE%BF%CF%82-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%83%CE%AF%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7-%CF%86%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9/

https://saferinternet4kids.gr/nea/%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%B5-%CE%BF%CF%87%CE%B9-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%86%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CF%8E%CE%BD-%CF%80/

https://www.esafety.gov.au/education-resources/iparent/staying-safe/is-sharenting-a-good-idea

https://www.betterinternetforkids.eu/web/portal/practice/awareness/detail?articleId=2879760

https://www.nominet.uk/2-7m-parents-share-family-photos-complete-strangers-online/

https://childrescuecoalition.org/kids-privacy-campaign/

https://scholarship.law.ufl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1796&context=facultypub

(διαφορές πληροφορίες και στη σελίδα 11)

Βίντεο

https://childrescuecoalition.org/every-parent-needs-spend-60-seconds-watching/