Στα social media έχει ξεσπάσει ο «πόλεμος των like»

Στην ιστορία μας οι άνθρωποι έχουμε εφεύρει μια πληθώρα τρόπων για να κερδίσουμε την επιβεβαίωση από το κοινωνικό σύνολο και να την επιδείξουμε. Κανένας όμως δεν ήταν τόσο σαρωτικός, τόσο αποτελεσματικός και τόσο πιεστικός όσο το κουμπί Like.

Ο online διαγωνισμός δημοτικότητας είναι πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των παιδιών και κυρίως των εφήβων, που παρακολουθούν άτομα να γίνονται δημοφιλή και… viral μέσα από ένα βίντεο ή μια φωτογραφία και πασχίζουν να «συμμορφωθούν» με τους κανόνες, ώστε να αποσπάσουν όσο το δυνατόν περισσότερα «μου αρέσει». Ο χαμηλός αριθμός like μεταφράζεται στον κόσμο τους σε χαμηλό κοινωνικό στάτους, ενώ αντίθετα ο υψηλός σε δημοτικότητα και σε δυσβάσταχτη πίεση να τον διατηρήσουν.

Οι έρευνες για το πρωτόγνωρο φαινόμενο καταγράφουν την διαρκή αγωνία των παιδιών, που δεν ποστάρουν τίποτα τυχαία. Που σκέφτονται πάρα πολύ πριν δημοσιεύσουν κάτι, αφού στόχο έχουν να κάνουν τους συνομήλικούς τους να πατήσουν το μαγικό κουμπί. Που σχεδιάζουν προσεκτικά την εικόνα που θα παρουσιάσουν, ξοδεύοντας πολύ χρόνο για να καταλήξουν στη «σωστή» λήψη, όταν πρόκειται να ανεβάσουν φωτογραφία τους. Και κάπως έτσι, αυτό που στην πραγματικότητα είναι διασκέδαση, μπορεί να μεταλλαχθεί στο μεγαλύτερο άγχος.

Ο εθισμός στα Like συνδέεται άμεσα με τον εθισμό στο διαδίκτυο. Η ανυπομονησία για την «επιτυχία» της δημοσίευσης θα κάνει το παιδί να μπει στο facebook, στο instagram ή σε όποιο άλλο κοινωνικό δίκτυο διατηρεί λογαριασμό, όσο πιο συχνά μπορεί. Και όσο πιο συχνά ελέγχει, τόσο πιο πολύ αγχώνεται, τόσο εθίζεται και τόσο καταπιέζεται.

Η έρευνα #Being13 του CNN, με τη συνεργασία κλινικών παιδοψυχολόγων και τη συμμετοχή 216 παιδιών από έξι Πολιτείες, καταγράφει αυτήν ακριβώς την αλληλουχία και μάλιστα σε 13χρονα παιδιά. Οι έφηβοι που τσέκαραν τον λογαριασμό τους από 50 έως 100 φορές την ημέρα αποδείχθηκε ότι είχαν 37% περισσότερο άγχος σε σχέση με τους συνομήλικούς τους, που έμπαιναν ελάχιστες φορές ημερησίως στα κοινωνικά δίκτυα. Και οι έφηβοι που τσέκαραν το προφίλ τους περισσότερες από 100 φορές την ημέρα, είχαν 47% περισσότερο άγχος σε σχέση με τους υπόλοιπους.

H σημασία των like για τους εφήβους

Για να καταλάβουμε πώς ακριβώς λειτουργεί ο «μηχανισμός του Like», λένε οι ειδικοί, πρέπει να φανταστούμε την ικανοποίηση που νιώθει ένα παιδί όταν τρώει σοκολάτα ή όταν κερδίζει χρήματα. Γιατί αυτές ακριβώς τις περιοχές του εγκεφάλου τους «πυροδοτεί» ο υψηλός αριθμός like σε μια δημοσίευσή τους. Το φαινόμενο κατέγραψαν με μαγνητική τομογραφία νευρολόγοι του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, που προχώρησαν σε ένα πρωτοποριακό πείραμα, δημοσιεύοντας τα εντυπωσιακά συμπεράσματα τους στο Journal Psychological Science.

Αναπαριστώντας ένα δίκτυο όπως το instagram, ζήτησαν από 34 συμμετέχοντες, ηλικίας 13 έως 18 ετών (εκ των οποίων οι 18 ήταν κορίτσια) να δουν 148 φωτογραφίες. Απεικόνιζαν ουδέτερο περιεχόμενο, συμπεριφορές υψηλού κινδύνου, αλλά και δικές τους εικόνες. Ταυτόχρονα, οι ερευνητές κατέγραφαν και ανέλυαν τις αντιδράσεις του εγκεφάλου των παιδιών, απεικονίζοντας τις με μαγνητική τομογραφία (βλέπε σχετική εικόνα).

Μέρος του πειράματος ήταν οι έφηβοι να παρακολουθούν και πόσα «μου αρέσει» είχε κάθε εικόνα, νομίζοντας ότι επρόκειτο για ανταπόκριση από συνομήλικους τους, αν και στην πραγματικότητα ήταν πλασματικά, κανονισμένα δηλαδή από τους ίδιους τους επιστήμονες. Στις φωτογραφίες με υψηλό αριθμό like ο εγκέφαλος των εφήβων παρουσίαζε μεγαλύτερη δραστηριότητα και μάλιστα ειδικά στις περιοχές που σχετίζονται με την ικανοποίηση της ανταμοιβής, την απόλαυση, την προσοχή και την μίμηση, κάτι που δεν παρατηρήθηκε σε εικόνες με λιγότερα like. Όσο περισσότερα ήταν τα «μου αρέσει», τόσο πιο έντονη ήταν η εγκεφαλική δραστηριότητα.

Παράλληλα, οι έφηβοι παρουσίασαν την τάση να κάνουν και οι ίδιοι like στις πιο δημοφιλείς φωτογραφίες. Όπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές, η πίεση που νιώθουν οι έφηβοι να ακολουθήσουν το «κοπάδι» δεν είναι πάντοτε κάτι αρνητικό, αφού μπορεί να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στην απόκτηση κοινωνικών γνώσεων και ικανοτήτων, εφόδια απαραίτητα για την ανάπτυξή τους. Η άλλη όψη του νομίσματος, ωστόσο, είναι πως υπακούοντας σε αυτήν ακριβώς την πίεση, τα παιδιά που πήραν μέρος στην έρευνα είχαν την τάση να κάνουν like ακόμη και σε φωτογραφίες που απεικόνιζαν συμπεριφορά υψηλού κινδύνου, όπως το κάπνισμα. Αρκεί η φωτογραφία να ήταν ήδη δημοφιλής στους συνομήλικούς τους.

Στις περιπτώσεις αυτές παρατηρήθηκε, μάλιστα, μειωμένη δραστηριότητα στις περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στον νοητικό έλεγχο και στην παρεμπόδιση της απόκρισης, τις περιοχές δηλαδή που οι νευρολόγοι περιγράφουν ως εκείνες που «βάζουν τα φρένα» και μας λένε να είμαστε προσεκτικοί. Βασικό συμπέρασμα της έρευνας ήταν, επίσης, ότι τα like είναι πολύ πιθανό να εκλαμβάνονται από τους νέους ως ένα κοινωνικό σύνθημα, προσανατολισμένο σε ό,τι θεωρείται cool ή κοινωνικά αποδεκτό.

Κορίτσια vs Αγόρια

H έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο αμερικάνικο επιστημονικό έντυπο Journal of Research on Adolenscence (Έρευνα για την Εφηβεία), με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Απλώς χρειάζεται πολύ δουλειά» (It's Just a Lot of Work), καταγράφει τις διαφορετικές συνήθειες αγοριών και κοριτσιών, με τη συμμετοχή παιδιών ηλικίας 12 έως 18 ετών σε 21 σχολεία της Καλιφόρνιας.

  • Τα κορίτσια, σε αντίθεση με τα αγόρια, τείνουν να ζητούν από φίλες και φίλους να σχολιάσουν και να κάνουν like στα post και τις φωτογραφίες τους, προκειμένου να ανέβει η δημοτικότητά τους.
  • Τα κορίτσια ζητούν την γνώμη φίλων πριν τη δημοσίευση και είναι πιο προσεκτικά στην ώρα που θα ποστάρουν, επιδιώκοντας αυτό να γίνει τις ώρες αιχμής, όπου σίγουρα τα like θα είναι πολλά.
  • Αγόρια και κορίτσια, ειδικά στα πρώτα χρόνια της εφηβείας και μέσα από την επιθυμία τους να είναι δημοφιλή, φτάνουν στο σημείο να ανησυχούν ακόμη και για το αν οι δημοσιεύσεις των φίλων τους αρέσουν στους υπόλοιπους φίλους!
  • Η σημασία της ελκυστικής εικόνας είναι μεγαλύτερη στα κορίτσια, που ξοδεύουν αρκετό χρόνο για να πετύχουν την καλή λήψη, ενώ σε σχέση με τα αγόρια χρησιμοποιούν πιο συχνά εφαρμογές επεξεργασίας φωτογραφιών.
  • Πρώτο μέλημα των αγοριών φαίνεται να είναι η αρρενωπότητα που εκπέμπουν, γι’ αυτό και δημοσιεύουν φωτογραφίες την ώρα που γυμνάζονται, όταν κάνουν κάτι ακραίο ή επικίνδυνο, σε μέρη που δεν είναι εύκολα προσβάσιμα ή με «αντρικές εκφράσεις» στο πρόσωπό τους.
  • Τα αρνητικά σχόλια επηρεάζουν και τα δύο φύλα το ίδιο έντονα.
  • Τα κορίτσια παρακολουθούν με μεγαλύτερη εμμονή τα like στις φωτογραφίες τους, έχοντας στο μυαλό τους ότι πρέπει να συγκεντρώσουν έναν συγκεκριμένο αριθμό. Συνηθίζουν μάλιστα να σβήνουν τις φωτογραφίες που δεν έχουν πάρει like.

Ακραίες καταστάσεις

Το κυνήγι μιας εντυπωσιακής selfie στέρησε πρόσφατα τη ζωή ενός 16χρονου αγοριού, που έπεσε από ύψος 60 μέτρων, όταν σκαρφάλωσε σε έναν βράχο στο Κερατσίνι. Ήταν 21 Απριλίου του 2018. Είκοσι ημέρες αργότερα, ένας 20χρονος στην Αυστραλία έχανε τη ζωή του πέφτοντας από τα 40 μέτρα, προσπαθώντας να βγάλει φωτογραφία στο χείλος του γκρεμού.

Η δίψα για like μετράει ήδη δεκάδες θύματα, τα περισσότερα από τα οποία είναι νεαρής ηλικίας και κυρίως έφηβοι. Ο 18χρονος στο Χιούστον των ΗΠΑ, που ξεψύχησε στο μπάνιο του σπιτιού του, χτυπώντας το κεφάλι του, ενώ προσπαθούσε να βγάλει την τέλεια φωτογραφία για ένα διαγωνισμό selfie στο πλαίσιο δράσης του Μπομπ Σφουγγαράκη, η 18χρονη στη Ρουμανία που κατέβηκε στις ράγες του ηλεκτρικού τραίνου για μια φωτογραφία και την χτύπησε η υψηλή τάση ρεύματος, ο 15χρονος στην Ινδία που χτυπήθηκε από το τραίνο για τον ίδιο λόγο, είναι μερικά μόνο από τα θύματα στο πόλεμο των like.

Έξι βήματα για να ελέγξετε την κατάσταση

  1. Κάντε συζητήσεις για τις φωτογραφίες που δημοσιεύουν. Τα παιδιά είναι φυσικό να πειραματίζονται με την εικόνα τους και συχνά θέλουν να προκαλέσουν μέσα από αυτήν. Το κάνουν όμως επειδή το θέλουν ή γιατί πιστεύουν ότι αυτό ακριβώς περιμένουν οι άλλοι; Τι θέλουν να καταφέρουν μέσα από τις πόζες που επιλέγουν;
  2. Ρωτήστε πώς αισθάνονται όταν μαζεύουν like και σχόλια για τις φωτογραφίες και τις άλλες δημοσιεύσεις τους. Γιατί είναι σημαντική η επιβεβαίωση από τους άλλους; Πώς αντιμετωπίζουν και πώς επηρεάζονται από τα αρνητικά σχόλια;
  3. Βοηθήστε τα να σχηματίσουν μια υγιή εικόνα για τον εαυτό τους, τόσο για την εμφάνιση όσο και για τον χαρακτήρα τους.
  4. Προσπαθήστε να περάσετε το μήνυμα των θετικών αντιδράσεων. Καλύτερα να μην σχολιάσουν κάποια δημοσίευση, αν δεν έχουν κάτι καλό να πουν.
  5. Βάλτε τα πράγματα στη θέση τους. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι ο πραγματικός κόσμος, δεν είναι λογικό να επιβάλουν πρότυπα ή να γίνονται η αιτία για απογοήτευση ή έπαρση.
  6. Αποτελέστε το καλό παράδειγμα. Αν δεν κυνηγάτε εσείς τα like, τότε μπορείτε να πείσετε και το παιδί σας.

Πηγές:

  1. ://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/jora.12376
  2. ://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5387999/
  3. ://www.documentcloud.org/documents/2448422-being-13-report.html
  4. ://www.arnoldpalmerhospital.com/blog/how-smartphones-and-social-media-contribute-to-depression-and-anxiety-in-teens

http://www.dailymail.co.uk/news/article-5742675/Teenager-trying-selfie-friends-tourist-attraction-dies-falls-40m-cliff.html

https://www.ranker.com/list/selfie-deaths-092215/jacob-shelton?page=3