Ένα Instagram, δύο κόσμοι;

Ο τρόπος που τα παιδιά χρησιμοποιούν την εξαιρετικά δημοφιλή στις νεαρές ηλικίες εφαρμογή του Instagram, όπως επιβεβαιώνουν και οι ψυχολόγοι, μπορεί να γίνει βασική πηγή άγχους. Ο αριθμός των ατόμων που ακολουθούν τον χρήστη, των like που συγκεντρώνει, των θετικών σχολίων κάτω από κάθε φωτογραφία έχει εξελιχθεί, σε μεγάλο βαθμό, σε σκληρό διαγωνισμό. Ακριβώς γι’ αυτό η άνοδος των «finstas» είναι η τελευταία αντίδραση των εφήβων στον κόσμο των κοινωνικών δικτύων.

Από τις λέξεις fake (ψεύτικο) και insta, oι finstas είναι εκείνοι οι χρήστες που διατηρούν στην εφαρμογή και δεύτερο λογαριασμό. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, πολύ συχνά αυτός ο δεύτερος λογαριασμός κάθε άλλο παρά ψεύτικος είναι. Αντιθέτως, είναι εκείνος που ο χρήστης επιλέγει να διατηρεί πολύ λιγότερους ακόλουθους, που συνήθως είναι στενοί του φίλοι στην πραγματική του ζωή, αλλά και να ανεβάζει «αληθινές» φωτογραφίες, χωρίς φίλτρα και επεξεργασία. Είναι δηλαδή το «καταφύγιο» που θα λειτουργήσει ανακουφιστικά απέναντι στο άγχος που ενέχει το ανελέητο κυνήγι της τέλειας εικόνας.

Στο «μυστικό» αυτό λογαριασμό το παιδί θα ανεβάσει χωρίς δεύτερη σκέψη αστείες selfie ή ομαδικές φωτογραφίες, θα ποστάρει εικόνες που εκφράζουν συναισθήματά του, τα οποία δεν θέλει να τα κοινοποιήσει στους πολλούς, θα τον χρησιμοποιήσει για να ακολουθήσει άλλους λογαριασμούς που του προκαλούν το ενδιαφέρον, αλλά δεν είναι δημοφιλείς στους συνομήλικούς του. Οι διαφορές στους δύο λογαριασμούς του ίδιου ατόμου είναι συγκλονιστικές. Στο «δημόσιο» λογαριασμό (rinsta, από το real και το insta) οι φωτογραφίες είναι προσεγμένες και η συνολική εικόνα είναι σαφώς φτιαγμένη για να προσελκύσει. Στο «μυστικό» λογαριασμό κυριαρχούν η ανεμελιά και το χιούμορ, όπως και η έκφραση αληθινών συναισθημάτων, εκδηλώνεται δηλαδή εκείνη η προσωπικότητα που δείχνει κανείς στους στενούς του φίλους.

Τo γεγονός ότι το φαινόμενο εμφανίστηκε στο Instagram κάθε άλλο παρά τυχαίο φαίνεται πως είναι. Η έρευνα με τίτλο #StatusofMind, του βρετανικού οργανισμού RSPH (Royal Society for Public Health), με τη συμμετοχή ατόμων ηλικίας 14 έως 24 ετών, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο τρόπος που χρησιμοποιείται το Instagram μπορεί να εγείρει ανασφάλειες και να επηρεάσει αρνητικά την εικόνα που έχει ο νέος για τον εαυτό του.

Όπως τονίζεται στη διαδικτυακή παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα «The conversation», η τάση των finstas εμφανίστηκε μαζικά το 2017. Λίγο αργότερα, η εφαρμογή, πιθανώς αναγνωρίζοντας το φαινόμενο, αναβαθμίστηκε, ώστε να γίνει ακόμη πιο εύκολη η αλλαγή μεταξύ δύο λογαριασμών, γεγονός που λειτούργησε βοηθητικά στην ήδη καταγεγραμμένη άνοδο των finstas. Αφού στόχος είναι να μην υπάρχει κάτι που να συνδέει τους δύο λογαριασμούς, το finsta δεν έχει ποτέ το πραγματικό όνομα του χρήστη.

Κορίτσια vs Αγοριών

Σύμφωνα με την έρευνα «Children Teens Media and Body Image» που εξετάζει τις αγωνίες και τις ανασφάλειες των παιδιών σε σχέση με την εικόνα τους στα κοινωνικά δίκτυα, οι έφηβοι που είναι ενεργοί διαδικτυακά ενδιαφέρονται πάρα πολύ για την άποψη που έχουν οι άλλοι γι’ αυτούς, με τα κορίτσια να είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στο συγκεκριμένο θέμα.

  • Το 35% των κοριτσιών έχει αγωνία μήπως κάποιος κάνει tag την παρουσία τους σε μια φωτογραφία όπου θεωρεί ότι δεν έχει βγει καλά.
  • Το 27% έχει άγχος για το πως δείχνει στην φωτογραφία που δημοσιεύει.
  • Το 22% αισθάνεται άσχημα για τον εαυτό του, όταν μία φωτογραφία του που δημοσίευσε στα κοινωνικά δίκτυα έχει αγνοηθεί.

Για τους λόγους αυτούς, ίσως, τα κορίτσια αποτελούν και το μεγαλύτερο ποσοστό των finstas. Από την άλλη, η ίδια έρευνα τονίζει ότι και τα αγόρια, αν και σε μικρότερο ποσοστό, αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα.

Συζητήστε με το παιδί

Το φαινόμενο των finstas δίνει σε εμάς τους γονείς μια καλή ευκαιρία για να συζητήσουμε με τα παιδιά μας το φλέγον θέμα του πόσο αληθινός είναι ο κόσμος των social media. Αν υπάρχει η ανάγκη να φτιάξουμε ένα δεύτερο «ψεύτικο» προφίλ για να εκφράσουμε τον αληθινό εαυτό μας, τότε μήπως τα κοινωνικά δίκτυα σε μεγάλο βαθμό είναι γεμάτα «αληθινά» προφίλ που προβάλουν ψεύτικους εαυτούς; Από την άλλη, γιατί το παιδί έχει την ανάγκη να έχει δεύτερο προφίλ για να εκφραστεί; Μήπως ντρέπεται για την εικόνα του, έχει υποστεί διαδικτυακό bulling ή φοβάται πως ο αληθινός εαυτός του δεν είναι αρεστός;

Η άλλη όψη

Σε κάποιες περιπτώσεις ο δεύτερος λογαριασμός μπορεί να έχει διαφορετικό ρόλο. Μπορεί, για παράδειγμα, να δημιουργήθηκε για να είναι κρυφός από τους γονείς. Το φαινόμενο του διπλού λογαριασμού, εξάλλου, πρωτοεμφανίστηκε πριν από κάποια χρόνια, όταν οι νέοι άρχισαν να εγκαταλείπουν το Facebook επειδή έκριναν πως έχει γεμίσει από... γονείς. Πριν την εγκατάλειψή του κυριάρχησε στους εφήβους η τάση του δεύτερου κρυφού λογαριασμού, έσβησε όμως λίγο αργότερα, καθώς τα παιδιά «μετακόμισαν» σε άλλες πλατφόρμες, για να φουντώσει το φαινόμενο τον τελευταίο καιρό στην εφαρμογή του Instagram.

Πηγές:

https://www.commonsensemedia.org/research/children-teens-media-and-body-image

https://www.rsph.org.uk/our-work/campaigns/status-of-mind.html

https://www.commonsensemedia.org/blog/how-girls-are-seeking-and-subverting-approval-online

https://theconversation.com/how-teens-use-fake-instagram-accounts-to-relieve-the-pressure-of-perfection-92105